کاهش مصرف تریاک میتواند از دهها هزار مورد سرطان در ایران پیشگیری کند
مطالعهای جدید پژوهشگران ایرانی نشان میدهد که کنترل مصرف تریاک میتواند بار سنگین بیماری سرطان را در ایران به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
بر اساس یک مطالعه علمی تازه منتشر شده، ایران که میزبان ۴۲ درصد از مصرف جهانی تریاک است، میتواند با اجرای سیاستهای مؤثر برای کاهش مصرف این ماده، از دهها هزار مورد جدید سرطان در دهه آینده جلوگیری کند. این تحقیق که توسط تیمی بینالمللی از پژوهشگران و با همکاری مرکز تحقیقات سرطان دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام شده، به طور کمی برای اولین بار مزایای کاهش مصرف تریاک را بر بار سرطان در آینده برآورد کرده است.
تریاک؛ از ماده مخدر تا ماده سرطانزا
مصرف تریاک سابقهای طولانی در برخی مناطق ایران و آسیای مرکزی دارد. برای سالها، برخی باورهای نادرست درباره خواص درمانی تریاک برای بیماریهایی مانند دیابت و دردهای مزمن وجود داشته است. با این حال، شواهد علمی پنج دهه گذشته منجر به این شد که در سال ۲۰۲۰، آژانس بینمللی تحقیقات سرطان (IARC) مصرف تریاک را به عنوان یک ماده “سرطانزا برای انسان” طبقهبندی کند. این به آن معناست که شواهد کافی وجود دارد که مصرف تریاک مستقیماً باعث ایجاد سرطان در انسان میشود.
وضعیت مصرف تریاک در ایران
ایران یکی از کشورهایی است که با شیوع بالای مصرف تریاک روبروست. برآوردها نشان میدهد حدود ۵.۶ درصد از جمعیت بزرگسال ایران (۱۰ درصد مردان و ۱.۲ درصد زنان) به طور مرتب تریاک مصرف میکنند. از سوی دیگر، ۳۰ درصد از کل مرگومیرهای ناشی از سرطان در ایران، مربوط به انواعی از سرطان است که ارتباط علی با مصرف تریاک دارند.
پیشبینی آینده: صدها هزار سرطان قابل انتظار
این مطالعه با استفاده از دادههای ملی ثبت سرطان و مدلهای آماری پیشبینی کرده است که بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۳۵، در مجموع حدود ۳ میلیون مورد جدید سرطان در ایران رخ خواهد داد. از این تعداد، حدود ۹۰۴ هزار مورد مربوط به سرطانهایی هستند که با مصرف تریاک ارتباط دارند (سرطانهای ریه، معده، مثانه، حنجره، مری، لوزالمعده و حلق).
سناریوهای امیدوارکننده: پیشگیری از هزاران سرطان
نکته کلیدی این تحقیق، برآورد تعداد سرطانهایی است که در صورت کاهش مصرف تریاک میتوان از آنها پیشگیری کرد. یافتهها حاکی از آن است:
- در صورت تداوم مصرف فعلی تریاک، حدود ۱۱۱,۱۳۰ مورد از سرطانهای جدید در این بازه ۱۵ ساله، مستقیماً به مصرف تریاک نسبت داده میشود.
- در صورت کاهش ۱۰ درصدی شیوع مصرف تریاک، از ۹,۰۱۶ مورد سرطان جلوگیری میشود.
- در صورت کاهش ۳۰ درصدی مصرف، این عدد به ۲۸,۱۶۱ مورد قابل پیشگیری میرسد.
- و در صورت کاهش ۵۰ درصدی مصرف تریاک، ایران میتواند از بروز ۴۹,۰۰۶ مورد سرطان جدید جلوگیری کند.
کدام سرطانها بیشترین تأثیر را میپذیرند؟
کاهش مصرف تریاک بیشترین تأثیر را بر سه سرطان خواهد گذاشت:
- سرطان ریه: با کاهش ۵۰ درصدی مصرف، از ۱۵,۸۳۱ مورد جلوگیری میشود.
- سرطان معده: با کاهش ۵۰ درصدی مصرف، از ۱۲,۵۹۳ مورد جلوگیری میشود.
- سرطان مثانه: با کاهش ۵۰ درصدی مصرف، از ۹,۵۲۰ مورد جلوگیری میشود.
مردان و سالمندان؛ گروههای در معرض خطر بیشتر
این مطالعه نشان میدهد که مزایای کاهش مصرف تریاک در مردان و افراد مسن بسیار چشمگیرتر خواهد بود، چرا که نرخ مصرف تریاک و بروز سرطانهای مرتبط با آن در این گروهها به طور قابل توجهی بالاتر است.
هشدار درباره کمگویی در آمارهای مصرف تریاک
پژوهشگران هشدار میدهند که به دلیل ممنوعیت مصرف تریاک و ترس از انگ اجتماعی یا پیگرد قانونی، احتمالاً آمار واقعی مصرف بیشتر از ارقام گزارش شده است. آنها در یک تحلیل حساسیت تخمین زدند که اگر شیوع واقعی مصرف تریاک ۳۰ درصد بیشتر از رقم برآورد شده باشد، بار سرطانهای ناشی از تریاک میتواند بسیار سنگینتر باشد و به حدود ۱۳۶,۰۰۰ مورد برسد.
فرصتی طلایی برای پیشگیری از سرطان
پژوهشگران در این مطالعه تأکید میکنند: “نتایج ما به وضوح نشان میدهد که حتی کاهش اندک در مصرف تریاک میتواند تأثیر شگرفی بر کاهش بار سرطان در ایران داشته باشد. نادیده گرفتن این عامل خطر، بار قابل توجهی را بر سیستم سلامت ایران در دهه آینده تحمیل خواهد کرد.”
این مطالعه نتیجه میگیرد که کنترل مصرف تریاک باید به یک اولویت اصلی در برنامههای ملی کنترل سرطان ایران تبدیل شود. این امر مستلزم افزایش آگاهی عمومی درباره خطرات سرطانزایی تریاک، اصلاح باورهای نادرست درباره خواص درمانی آن، و ایجاد سیستمهای نظارتی قابل اعتماد برای رصد مصرف این ماده در سطح کشور است.
منبع
Nemati S, Dardashti AR, Mohebbi E, Kamangar F, Malekzadeh R, Zendehdel K, Sheikh M. Potential impact of controlling opium use prevalence on future cancer incidence in Iran. EClinicalMedicine. ۲۰۲۴ Jul 1;73. DOI: ۱۰.۱۰۱۶/j.eclinm.2024.102650
