مطالعات جدید نشان دادهاند که سبکهای فرزندپروری تأثیر مستقیمی بر رشد و توسعهی کودکان، به ویژه کودکان باهوش دارد. این بدان معناست که نحوهی تعامل شما با فرزندتان، میزان انتظاراتتان از او، و نوع حمایتی که از او میکنید، میتواند بر اعتماد به نفس، انگیزه، و موفقیتهای آکادمیک و اجتماعی او تأثیرگذار باشد.
سبکهای فرزندپروری
چهار سبک اصلی فرزندپروری که توسط روانشناسان شناسایی شدهاند، عبارتند از:
-
سبک فرزندپروری مقتدرانه (Authoritative Parenting)
- ویژگیها: والدین در این سبک، قوانین سفت و سخت و توقعات بالایی از فرزندان خود دارند. آنها کمتر به احساسات و نیازهای کودکان توجه میکنند و بر نظم و انضباط سختگیرانه تأکید دارند.
- تأثیرات بر کودک: این سبک میتواند منجر به ترس، اضطراب، کاهش اعتماد به نفس و عدم استقلال در کودکان شود. آنها ممکن است از بیان احساسات خود هراس داشته باشند و در روابط اجتماعی با مشکل مواجه شوند.
-
سبک فرزندپروری سهلگیرانه (Permissive Parenting)
- ویژگیها: والدین در این سبک، قوانین کمی دارند و به فرزندان خود آزادی عمل زیادی میدهند. آنها نقش دوست را برای فرزندان ایفا میکنند و کمتر به نظم و انضباط اهمیت میدهند.
- تأثیرات بر کودک: این سبک میتواند منجر به بیمسئولیتی، بیاحترامی به قوانین و مشکلات رفتاری در کودکان شود. آنها ممکن است در کنترل احساسات خود مشکل داشته باشند و در آینده با چالشهای بیشتری مواجه شوند.
-
سبک فرزندپروری طردکننده (Uninvolved Parenting)
- ویژگیها: والدین در این سبک، کمترین توجه را به فرزندان خود دارند و نیازهای آنها را برآورده نمیکنند. آنها ممکن است به دلیل مشکلات شخصی یا اجتماعی، قادر به برقراری ارتباط موثر با فرزندان خود نباشند.
- تأثیرات بر کودک: این سبک میتواند منجر به احساس تنهایی، ناامنی و پایین آمدن عزت نفس در کودکان شود. آنها ممکن است در روابط اجتماعی با مشکل مواجه شوند و در معرض خطر رفتارهای پرخطر قرار بگیرند.
-
سبک فرزندپروری مستبدانه (Authoritarian Parenting)
- ویژگیها: والدین در این سبک، قوانین روشنی دارند و در عین حال، به احساسات و نیازهای فرزندان خود احترام میگذارند. آنها به فرزندان خود اجازه میدهند تا تصمیمگیری کنند و مسئولیتپذیر باشند.
- تأثیرات بر کودک: این سبک، بهترین نتیجه را برای کودکان دارد. کودکان تربیتشده با این سبک، اعتماد به نفس بالا، مسئولیتپذیر، مستقل و دارای مهارتهای اجتماعی قوی هستند.
نتایج تحقیقات جدید
مطالعهای جدید که توسط محققان دانشگاه سیستان و بلوچستان انجام شد نشان داده است که سبک فرزندپروری تأثیر مستقیمی بر رشد و توسعهی کودکان، به ویژه کودکان باهوش دارد. این تحقیق که بر روی ۱۱۸ کودک باهوش و ۱۱۵ کودک عادی انجام شده، نتایج جالبی را به دست آورده است. نتایج این مطالعه نشان میدهد که:
- کودکان با والدین مقتدرانه نسبت به سایر کودکان، اعتماد به نفس بالاتری داشته و کمتر دچار اضطراب و افسردگی میشوند. این کودکان همچنین در روابط اجتماعی موفقتر هستند.
- سبک تربیت مستبدانه که با کنترل زیاد و گرمای کم مشخص میشود، برای کودکان باهوش مضر است. این سبک باعث ایجاد احساس ناامنی و کاهش خلاقیت در این کودکان میشود.
- کودکان با والدین سهلگیر ممکن است اعتماد به نفس بالایی داشته باشند، اما در مقابل مسئولیتپذیری و رعایت قوانین مشکل دارند.
چرا سبک مقتدرانه برای کودکان باهوش مناسبتر است؟
کودکان باهوش اغلب کنجکاو، مستقل و دارای تفکر انتقادی هستند. این ویژگیها اگر به درستی هدایت نشوند، ممکن است باعث ایجاد مشکلات رفتاری و عاطفی در آنها شود. سبک فرزندپروری مقتدرانه با فراهم کردن ساختار و حمایت لازم، به این کودکان کمک میکند تا استعدادهای خود را شکوفا کنند و در عین حال، مهارتهای اجتماعی و عاطفی خود را تقویت کنند.
نکات کلیدی برای والدین کودکان باهوش:
- ایجاد ارتباط قوی: با فرزندتان به طور منظم صحبت کنید، به نظرات او گوش فرا دهید و او را در تصمیمگیریها مشارکت دهید.
- حمایت از علایق و استعدادها: به فرزندتان کمک کنید تا در زمینههایی که به آنها علاقهمند است، رشد کند و استعدادهای خود را شکوفا کند.
- تعیین اهداف واقعبینانه: اهدافی را برای فرزندتان تعیین کنید که چالشبرانگیز باشند اما در عین حال، قابل دستیابی باشند.
- تشویق به استقلال: به فرزندتان اجازه دهید تا مسئولیت کارهای خود را بپذیرد و مشکلات خود را حل کند.
- آموزش مهارتهای اجتماعی: به فرزندتان کمک کنید تا مهارتهای ارتباطی، همکاری و حل تعارض را بیاموزد.
- توجه به سلامت روان: به سلامت روان فرزندتان توجه کنید و در صورت نیاز، از متخصص کمک بگیرید.
نتیجهگیری
تربیت کودکان باهوش نیازمند صبر، حوصله و دانش کافی است. با انتخاب سبک فرزندپروری مناسب و ایجاد محیطی حمایتی و انگیزشی، میتوانید به فرزندتان کمک کنید تا به تمام پتانسیلهای خود دست پیدا کند.
توجه:
این مقاله صرفاً جنبهی اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاوره با متخصصان نیست. در صورت داشتن هر گونه سؤالی، با روانشناس کودک مشورت کنید.
منبع
Yazdani, Sepideh, and Golrokh Daryei. “Parenting styles and psychosocial adjustment of gifted and normal adolescents.” Pacific Science Review B: Humanities and Social Sciences 2.۳ (۲۰۱۶): ۱۰۰-۱۰۵. https://doi.org/10.1016/j.psrb.2016.09.019