فندق، با طعمی دلچسب و خواص مغذی، در سبد غذایی ایرانیان جایگاه ویژهای دارد. استان آذربایجان، به عنوان یکی از قطبهای تولید فندق در ایران، سالانه سهم قابل توجهی از این محصول را به بازار عرضه میکند. با این حال، در کنار این مزایا، خطری پنهان نیز وجود دارد: آفلاتوکسین B1.
وضعیت کشت فندق در استان آذربایجان شرقی و غربی:
آذربایجان شرقی و غربی، با دارا بودن بیش از ۱۴۰ هزار هکتار باغ فندق، حدود ۷۰ درصد از فندق ایران را تولید میکنند. شهرستانهای مرند، شبستر، ورزقان، اهر و هشترود، از جمله مناطق عمده کشت فندق در این استان هستند.
در سالهای اخیر، تلاشهایی برای ارتقای کیفی و کمی تولید فندق در آذربایجان انجام شده است. استفاده از روشهای نوین کشاورزی، معرفی ارقام پرمحصول و مقاوم به بیماریها، و همچنین حمایتهای دولتی از جمله این اقدامات هستند.
آفلاتوکسین B1: سمی خطرناک در کمین فندق
آفلاتوکسین B1، سمی است که توسط قارچهای کپک تولید میشود. این سم میتواند در شرایط نامناسب نگهداری و فرآوری، در فندق و سایر محصولات کشاورزی مانند بادام زمینی، ذرت و دانههای روغنی نفوذ کند.
مصرف آفلاتوکسین B1، به ویژه در مقادیر زیاد، میتواند منجر به مشکلات جدی سلامتی از جمله سرطان کبد شود. این سم همچنین میتواند سیستم ایمنی بدن را ضعیف کرده و زمینه را برای ابتلا به بیماریهای دیگر فراهم کند.
یافتههای جدید در مورد آفلاتوکسین B1 در فندق ایرانی:
مطالعهای که اخیراً در مجله Scientific Reports منتشر شد، نشان داد که همه نمونههای فندق ایرانی مورد بررسی حاوی آفلاتوکسین B1 بودند. میزان متوسط آفلاتوکسین B1 در این نمونهها ۴.۲۰ میکروگرم در کیلوگرم بود، اما در یکی از نمونهها این میزان از حد مجاز ۱۰ میکروگرم در کیلوگرم فراتر رفته بود.
این یافتهها نگرانکننده است، زیرا نشان میدهد که خطر ابتلا به مسمومیت با آفلاتوکسین B1 در مصرفکنندگان فندق ایرانی وجود دارد.
اهمیت آگاهی از آفلاتوکسین B1:
با توجه به خطرات آفلاتوکسین B1، آگاهی از این سم و راههای پیشگیری از آن برای مصرفکنندگان و تولیدکنندگان فندق از اهمیت بالایی برخوردار است.
اقدامات لازم برای کاهش خطر آفلاتوکسین B1:
- خرید فندق از منابع معتبر: فندق را از فروشگاههای معتبر و شناخته شده خریداری کنید. از خرید فندقهای فلهای یا بدون بستهبندی خودداری کنید.
- نگهداری صحیح فندق: فندق را در جای خنک، خشک و دور از نور مستقیم خورشید نگهداری کنید. از نگهداری فندق در محیطهای مرطوب یا گرم خودداری کنید.
- بررسی فندق قبل از مصرف: قبل از مصرف فندق، آن را به دقت بررسی کنید. فندقهای شکسته، کپک زده یا تغییر رنگ داده را دور بیندازید.
- مصرف متعادل فندق: از مصرف بیش از حد فندق در یک وعده یا در طول روز خودداری کنید. تنوع غذایی را حفظ کرده و از مصرف بیش از حد هر نوع ماده غذایی پرهیز کنید.
نقش دولت و سازمانهای ذیربط:
دولت و سازمانهای ذیربط در زمینه کشاورزی و بهداشت، وظایف مهمی در قبال کنترل آفلاتوکسین B1 در محصولات کشاورزی، به ویژه فندق، دارند. این اقدامات شامل:
- نظارت بر تولید و فرآوری فندق: نظارت بر مراحل مختلف تولید و فرآوری فندق برای اطمینان از رعایت استانداردهای بهداشتی و جلوگیری از آلودگی به آفلاتوکسین B1.
- آموزش کشاورزان و تولیدکنندگان: آموزش کشاورزان و تولیدکنندگان در مورد روشهای پیشگیری از آلودگی فندق به آفلاتوکسین B1.
- آزمایش و کنترل کیفیت: انجام آزمایشهای منظم برای سنجش میزان آفلاتوکسین B1 در فندق و جلوگیری از ورود محصولات آلوده به بازار.
- اطلاعرسانی و آگاهیبخشی: افزایش آگاهی عمومی در مورد خطرات آفلاتوکسین B1 و راههای پیشگیری از آن.
با همکاری و تلاش مشترک دولت، سازمانهای ذیربط، کشاورزان، تولیدکنندگان و مصرفکنندگان، میتوان خطر آفلاتوکسین B1 را در فندق و سایر محصولات کشاورزی به حداقل رساند و از سلامت جامعه محافظت کرد.
منبع
Samimi, P., Aslani, R., Molaee-Aghaee, E. et al. Determination and risk assessment of aflatoxin B1 in the kernel of imported raw hazelnuts from Eastern Azerbaijan Province of Iran. Sci Rep ۱۴, ۶۸۶۴ (۲۰۲۴). https://doi.org/10.1038/s41598-024-57422-2