آتشسوزی، پدیدهای طبیعی در بسیاری از اکوسیستمهاست، اما میتواند به شدت به تنوع زیستیِ آن منطقه آسیب برساند. در حالی که برخی گیاهان در برابر آتشسوزی مقاوم هستند، بسیاری دیگر از بین میروند و این فاجعه، نابودیِ زیستگاهِ بسیاری از جانوران را نیز به دنبال خواهد داشت. اینجاست که نقش گیاهان پرستار پررنگ میشود.
امیدِ دوباره با گیاهان پرستار
مطالعات جدید نشان میدهد که “گیاهان پرستار” میتوانند نقشِ ابرقهرمان را در احیای تنوع زیستیِ مناطقِ سوخته ایفا کنند. این گیاهان، حامیانِ سرسختِ گیاهانِ جوان در برابرِ گرمایِ سوزانِ خورشید، بادهایِ تند و سرمایِ طاقتفرسا هستند و به آنها کمک میکنند تا دوباره جان بگیرند.
درختچهها، قهرمانانِ این میدان
محققان در مطالعهای که در مجله Fire Ecology منتشر شده، به بررسیِ اثرِ سه نوع گیاه پرستار در مناطقِ درختچهزار (shrublands) نیمهخشک که در زمانهای مختلف دچار آتشسوزی شده بودند، پرداختند. این سه نوع گیاه عبارتند از:
- علف چند ساله
- گیاه علفی چند ساله
- درختچه
نتایجِ این مطالعه نشان داد که درختچهها به طورِ قابل توجهی تنوع زیستی را در مناطق سوخته افزایش میدهند و در واقع، نقشِ فرشتههای نجات را برایِ این مناطق ایفا میکنند.
علف چند ساله تاثیرِ منفی بر تنوع زیستی داشت و گیاه علفی چند ساله اگرچه تنوع گونهها و تنوع تاکسونومیکی را افزایش داد، اما تنوع عملکردی و فیلوژنتیکی را به طورِ منفی تحت تاثیر قرار داد.
هرچه زمانِ بیشتری از آتشسوزی گذشته باشد، اثرِ گیاهان پرستار قویتر خواهد بود.
این مطالعه نشان میدهد که گیاهان پرستار با حمایت از گیاهان جوان در برابرِ عوامل محیطی، میتوانند به احیایِ اکوسیستمهای سوخته کمک کنند و نقشی حیاتی در بازگشتِ تنوع زیستی به این مناطق ایفا کنند.
این یافتهها میتواند نویدبخشِ احیایِ اکوسیستمهای آسیبدیده از آتشسوزی باشد و راه را برایِ بازگشتِ دوبارهِ حیات به این مناطق هموار کند.
منبع:
Bashirzadeh, M., Abedi, M. & Farzam, M. Plant-plant interactions influence post-fire recovery depending on fire history and nurse growth form. fire ecol ۲۰, ۹ (۲۰۲۴). https://doi.org/10.1186/s42408-024-00246-2
